Michael's Weblog

Een creatieve verwerking van de hardste film die ik mijn leven gezien heb:

Wat?
Een affiche in drie kleuren: zwart, rood en wit. In het centrum bevindt zich het gestilleerde gezicht van Monica Belluci’s personage Alex. Vanuit haar haar vertrekken de woorden ‘Le temps detruit tout’ die zich in een spiraal naar buiten waaieren. Hierdoor bevindt het gezicht zich in het midden van de compositie en tevens in het midden van de spiraal die de blik naar het midden trekt.

Waarom?
“Le temps detruit tout” is een vertaald citaat van Ovidius, waarmee Noé zijn film afsluit. Zo kan de toeschouwer, die al moeite genoeg zal hebben met het verwerken wat hij net voor ogen kreeg, nog verder nadenken over de film.  Het citaat past in mijn ogen ook echt bij de film. Noé wilde er waarschijnlijk mee zeggen dat niets in deze wereld blijft. Aan alle (mooie) dingen komt een einde. In het specifieke geval van de film wordt dit einde nogal bruusk in de strot geramd en afgeschoven op de aard van de mens; Noé ziet de wereld niet bepaald door een roze bril en lijkt het beest in de mens als iets natuurlijk te zien.
Afgezien van deze niet erg optimistische kijk op de wereld, schuift het citaat het concept tijd ook als belangrijk naar voren. De film toont ons dat tijd slechte dingen met een mens kan doen. Doordat de film anti-chronologisch gespeeld wordt, bekijk je elke situatie zonder voorkennis en oordeel je vaak heel anders dan je gedaan zou hebben, moest de plot zich chronologisch ontrollen. In het begin van de film bekijk je het personage Marcus waarschijnlijk als een woeste, hersenloze bruut die niet vrij zou mogen rondlopen. Na het zien van de reden waarom Marcus, en zijn kompaan Pierre, doen wat ze doen, bekijk je hun daden in een volstrekt ander licht. Je kan een soort van begrip opbrengen voor hun misdaden. Dit toont dus aan dat het verlopen van de tijd ervoor zorgt dat bepaalde individuen die normaal gezien niet misdadig zijn, misdaden begaan. Dingen in het verleden leiden tot acties in het heden en de toekomst, zoals wraak en vergelding. De tijd vernielt wederom.

De tekst van het citaat beschrijft een spiraalvorm die een soort van diepte naar het midden toe geeft. Dit heeft verschillende redenen, waarvan de eerste te maken heeft met het begin van de film, namelijk de scène in Le Rectum. De locatie lijkt een niet zo subtiele verwijzing naar de hel van Dante Allighieri. Ze dalen steeds dieper af in Le Rectum, en hoe verder ze vorderen hoe erger alles wordt. De uitspraken worden vunziger, de seks wijkt verder af van de norm, de acties worden gewelddadiger. We lijken met de camera in het kielzog dieper af te dalen in de negen kringen van Dante’s hel, maar dan vertaald naar een modernere setting. Zo neemt ook de spiraal de blik van de toeschouwer mee, dieper het beeld in, tot aan het diepste punt, de ergste kring, waar het gezicht van Alex zich bevindt. De reden hiervoor lijkt mij geen verklaring nodig te hebben.
De spiraal verwijst uiteraard ook naar de beweging die de camera maakt tijdens de openings- en slotscène. Doordat deze misselijkmakende beweging in het begin en op het einde gebruikt wordt, maakt dit het geheel circulair. Dit is ook de reden dat het citaat niet één keer voorkomt, maar ‘oneindig’ herhaald wordt. Wraak is één van de grote thema’s, zo niet het hoofdthema van de film. En in deze wereld moet je niet eens zo erg je best doen om de actualiteit te volgen en te weten te komen dat wraak leidt tot wraak leidt tot wraak, en zo uitmondt in een oneindige neerwaartse spiraal.

Het plan was initieel om van de film een vergelijking te maken met Nolan’s Memento. Dit omdat ze beide hetzelfde hoofdthema van de wraak anti-chronologisch in beeld brengen. Maar uiteindelijk vond ik de brok die Irréversible de toeschouwer voorschotelt om te verwerken ruim voldoende materiaal bieden om een beeld bij te maken.